Greinar

30. mars 2015

Jafnvel fyrir bandaríska sendiráðið: Lögbrot

Það sem mesta athygli hefur vakið úr bók Styrmis Gunnarssonar er þetta:
,,Eykon rétti mér blaðsnifsi með símanúmeri og sagði að ég ætti að hringja í það hvað ég gerði. Næstu árin hitti ég heimildarmann okkar reglulega, helzt að kvöldlagi eða næturlagi, á mismunandi stöðum, þar sem ólíklegt var að til okkar sæist, skrifaði það niður sem hann hafði að segja og vélritaði upp ítarlegar skýrslur. Ég vissi að afrit af þeim fóru beint til tveggja manna, Bjarna Benediktssonar, dómsmálaráðherra og Geirs Hallgrímssonar, borgarstjóra. Að auki hafði ég grun um, en ekki vissu, að þau færu líka í bandaríska sendiráðið. (bls. 111)”
Bjarni var þarna varaformaður Sjálfstæðisflokksins og hafði nokkrum misserum áður verið ritstjóri Morgunblaðsins og þar áður menntamálaráðherra. Þetta gerðist 1961; Styrmir er 23gja ára. 

Það verður að taka fram áður en lengra er haldið að það er gott að Styrmir skuli segja frá þessum skýrsluskrifum sínum. Það er að vísu lögbrot sem varðar allt að fimm ára fangelsi að skrifa slíkar skýrslur fyrir erlent ríki. Eða eins og segir í almennum hegningarlögum, 93. grein: „Stuðli maður að því, að njósnir fyrir erlent ríki eða erlenda stjórnmálaflokka beinist að einhverju innan íslenska ríkisins eða geti beint eða óbeint farið þar fram, þá varðar það …1) fangelsi allt að 5 árum.“ Semsé lögbrot. Það nýja í þessari bók Styrmis er það að þeir sem stunduðu njósnirnar um okkur íslenska sósíalista hafi fengið greiðslur fyrir viðvikið. Það hefur aldrei verið staðfest fyrr. Þannig segir Guðni Th. Jóhannesson í bókinni Óvinir ríkisins bls. 171:
,,Sósíalistar héldu því fram að þeir væru margir sem aðstoðuðu Bandaríkjamenn við gagnaöflunina og þægju fyrir greiðslur. Um það finnast ekki aðgengilegar heimildir. Samstarfsmennirnir voru flestir til hægri á vettvangi stjórnmálanna og unnu væntanlega af hugsjón einni saman.” Nei, Guðni, ekki af hugsjón einni saman.
     Það hefur oft komið fram áður að bandaríska sendiráðið hafi fylgst með íslenskum vinstri mönnum; þannig voru á listum þeirra mörg hundruð manna sem voru reyndar ekki allir í Sósíalistaflokknum, þar voru menn utan flokka og flokksmenn annarra flokka, til dæmis Þjóðvarnarflokksins. (Guðni Th. Jóhannesson Óvinir ríkisins.)
     Þjóðviljinn komst oft nærri þessari starfsemi bandaríska sendiráðsins og vorið 1962 sagði blaðið frá handskrifuðum pappírum, skýrslum, um einstaklinga sem höfðu verið tengdir Sósíalistaflokknum. Af því tilefni sagði blaðið í leiðara í maímánuði:
     ,,Þegar menn lesa skýrslur þær sem Þjóðviljinn birtir dæmi um ættu þeir að hafa í huga að hliðstæðar skýrslur um þá sjálfa hafa verið sendar til bandaríska sendiráðsins, samdar af Íslendingum sem hafa tekið greiðslu fyrir að njósna um landa sína í þágu erlends ríkis …”
Þegar ég las þetta sautján ára fannst mér að svona fullyrðingar Þjóðviljans gætu varla verið sannar. Það fer enginn að njósna um Íslendinga fyrir peninga og gefa skýrslur um það í útlensku sendiráði, hugsaði ég, enda bara strákur af Fellsströndinni. Bók Styrmis sýnir því miður að ég hafði rangt fyrir mér. Þegar Þjóðviljinn fullyrti að þetta væru njósnaskýrslur sem hefðu verið skrifaðar fyrir bandaríska sendiráðið þá var því neitað meðal annars af þeim sem hafði skrifað skýrslurnar. Við það sat – þar til nú að Styrmir flettir ofan af hliðstæðri starfsemi. ( Úr ritdómi í Tímariti máls og menningar)